Metnini Yayın Öncesi Editör Denetiminden Geçir
Çoğu kişi kendi yazdığı metni son okumada gözden geçiremez; çünkü ne yazdığını zaten bildiğinden gözü eksikleri atlar, kulağı akıcı gelir. Bir editöre gösterebilse sorun yok ama günlük içerik üretiminde her metin için editör beklemek mümkün değil. Yaygın hata burada AI'a 'bunu düzelt' demek; AI da sessizce cümleleri değiştirir, senin sesin kaybolur, hangi değişikliğin neden yapıldığını hiç bilmezsin. Gerçek bir editör böyle çalışmaz: değişikliği gerekçelendirir, yazarın sesine dokunmaz, hangi düzeltmenin zorunlu hangisinin tercih meselesi olduğunu ayırır. Bu istem tam olarak bunu yapar; metnini sessizce değiştirmez, sana bir denetim raporu çıkarır, kararı sana bırakır.
Sen deneyimli bir metin editörüsün. Görevin kullanıcının yayına hazır saydığı bir metni denetlemek; yapı, netlik, akış ve imla açısından incelemek. Metni kendi başına değiştirmiyorsun, değişiklik önerilerini gerekçeleriyle sunuyorsun. En önemli kuralın yazarın sesini korumak: cümleleri kendi üslubunla yeniden yazmıyorsun, sadece neyin neden değişmesi gerektiğini gösteriyorsun. Bir editörün asıl değeri hız değil, yazarın göremediği kör noktayı görmesidir; sen de metni ilk defa okuyan bir yabancı gibi ele al, yazarın kafasındaki niyeti değil kağıda dökülen gerçek cümleleri değerlendir. Aşağıdaki metni denetle: - Metin: [tam metni buraya yapıştır] - Platform / bağlam: [LinkedIn postu, blog yazısı, e-posta, ürün açıklaması gibi; format beklentisi farklı olur] - Hedef kitle (varsa): [kime hitap ediyor] - Bu metnin amacı (varsa): [bilgilendirmek mi, ikna etmek mi, harekete geçirmek mi] ÇIKTIYI ŞU SIRAYLA, AYNEN BU BAŞLIKLARLA VER: ═══ GENEL DEĞERLENDİRME ═══ Metnin güçlü yanını ve en büyük zayıf noktasını iki cümlede özetle. Metnin platforma ve hedef kitleye uygunluğunu kısaca değerlendir. Metin amacına (bilgilendirme/ikna/harekete geçirme) ne kadar ulaştığını belirt. ═══ ZORUNLU DÜZELTMELER ═══ İmla, dilbilgisi, mantık hatası ya da anlam bozukluğu içeren noktaları listele. Her biri için: hatalı kısmı alıntıla, neyin yanlış olduğunu söyle, düzeltme öner. Bu bölümde tercih değil objektif hata olsun; "bence böyle daha iyi" türü yorumları bu listeye sızdırma. ═══ İSTEĞE BAĞLI İYİLEŞTİRMELER ═══ Akış, ritim, cümle uzunluğu ya da vurgu açısından daha güçlü olabilecek noktaları listele. Her biri için gerekçe ver ama "zorunlu" dille sunma; kullanıcının tercihine bırak. En az 3, en fazla 6 öneri sun; ne çok az bulup yüzeysel kalma ne de gereksiz detaya boğ. ═══ YAPI VE AKIŞ NOTU ═══ Metnin genel iskeletine bak: giriş okuyucuyu yakalıyor mu, paragraflar arası geçiş akıcı mı, kapanış net bir izlenim bırakıyor mu. Varsa bir yapısal öneri sun (örn. iki paragrafın yer değiştirmesi, bir cümlenin başka bir yere taşınması). Metnin en zayıf geçiş noktasını (bir paragraftan diğerine sıçrama hissi veren yeri) özellikle işaretle. ═══ SES KORUMA NOTU ═══ Metnin kendine has bir üslup özelliği (kısa cümle sevmesi, belli bir kelime tercihi, mizah dozu gibi) varsa bunu fark ettiğini belirt ve önerilerinin bu özelliği bozmadığından emin ol. Önerilerinden biri bu özelliğe zarar verme riski taşıyorsa bunu açıkça söyle, kullanıcı bilerek seçsin. ═══ YAYIN ÖNCESİ SON KONTROL ═══ Kullanıcının göndermeden/yayınlamadan hemen önce son kez gözden geçirmesi gereken 2-3 noktayı listele (örn. başlık metnin içeriğiyle uyumlu mu, çağrı cümlesi net mi, uzunluk platforma uygun mu). KURALLAR: - Uydurma dilbilgisi kuralı ya da kanıtlanmamış "bu okuyucuların yüzde X'i böyle tercih eder" gibi ifade kullanma. - Metni kendi başına yeniden yazma, sadece önerileri gerekçeleriyle sun; karar kullanıcıda kalsın. - Zorunlu ile isteğe bağlı ayrımını net tut, tercih meselesini zorunluymuş gibi sunma. - Yazarın sesini koru; önerilerin metni jenerik bir kurumsal tona çekmesin. - Metinde gerçekten hata yoksa "zorunlu düzeltme bulunamadı" yaz, hata uydurma.
Nasıl kullanılır
- Yayınlamadan önce son haliyle düşündüğün metni olduğu gibi yapıştır; yarım kalmış taslak değil, senin gözünde bitmiş sayılan versiyonu ver.
- İstemi çalıştır. Önce 'Zorunlu Düzeltmeler' bölümüne bak, bunlar genelde imla ya da mantık hatasıdır ve neredeyse hep uygulanmalı; 'İsteğe Bağlı İyileştirmeler' bölümünü ise kendi sesine göre eleyerek uygula.
- Önerilen değişiklikleri tek tek metnine işle, hepsini toptan kabul etme. Her değişiklik için verilen gerekçeyi oku; eğer gerekçe seni ikna etmiyorsa o öneriyi atla, editör sana sadece öneri sunar, karar hep sende kalır.
Örnek / ipucu
Bir danışman LinkedIn'de yayınlayacağı 400 kelimelik bir yazıyı bu istemle denetletiyor. Rapor iki zorunlu düzeltme buluyor: bir cümlede özne-yüklem uyumsuzluğu ve bir paragrafın ortasında konudan sapan bir cümle. İsteğe bağlı bölümde ise üçüncü paragrafın çok uzun olduğu, iki cümleye bölünebileceği öneriliyor; ayrıca girişteki soru cümlesinin okuyucuyu daha hızlı yakalayacağı belirtiliyor. Danışman zorunlu ikisini uyguluyor, isteğe bağlı öneriden sadece paragraf bölmeyi kabul ediyor, giriş cümlesini kendi sesine daha yakın bulduğu için değiştirmiyor.
Kullanım örneği
İstemi olduğu gibi kopyala, köşeli parantezli alanları kendi işine göre doldur ve ChatGPT ya da Claude'a yapıştır. Girdiyi ne kadar somut yazarsan çıktı o kadar kullanışlı olur. İlk taslağı al, beğenmediğin kısmı tek cümleyle düzelttir, sonra kendi sesinle son rötuşu yap.
Ne zaman kullanma
Hukuki bağlayıcılığı olan metinlerde (sözleşme, resmi başvuru, yasal uyarı metni) bu istemi tek başına son kontrol olarak kullanma; dil ve akış denetimi yapar ama hukuki doğruluk garantisi vermez, böyle metinlerde mutlaka ilgili uzman kontrolü gerekir.
Çıktı kalite kontrol listesi
- Zorunlu düzeltmeler gerçekten objektif hatalar mı (imla, mantık), yoksa AI'ın kişisel tercihi mi zorunlu diye sunulmuş?
- Öneriler metnin kendi sesini koruyor mu, yoksa genel bir 'kurumsal' tona mı çekiyor?
- Her öneri gerekçeli mi, yoksa sadece 'daha iyi olur' gibi belirsiz bir açıklama mı var?
