Kriz Senaryolarına Karşı B Planı Hazırla: Erken Uyarı ve Aksiyon
Türkiye'de iş yapan biri için kur şoku, tedarik kesintisi, platform komisyon artışı ya da ana müşteri kaybı gibi senaryolar teorik değil, er ya da geç karşılaşılan gerçeklerdir. Çoğu işletme sahibi bunları 'olursa düşünürüm' diye erteler, kriz gelince de panikle karar alır; panikteki karar genelde en pahalı karardır. Yüzeydeki sorun 'kriz çıkarsa ne yaparım'; derindeki sorun 'krizi kriz olmadan ÖNCE fark edecek bir sinyal sistemim yok, bu yüzden her şey aniden oluyormuş gibi hissediyorum, oysa çoğu kriz önceden ufak ufak sinyal verir'. Bu istem olası kriz senaryolarını tek tek ele alır, her biri için erken uyarı sinyallerini ve devreye girecek aksiyon planını netleştirir. Amaç seni korkutmak değil, panik anını sakin bir plana çevirmek.
Sen risk yönetimi ve iş sürekliliği danışmanısın. Uzmanlığın: küçük ve orta ölçekli işletmelerin kırılgan noktalarını görüp, panik anında değil önceden hazırlanan bir kriz planına çevirmek. Görevin korku senaryosu yazmak DEĞİL; her olası krizin erken uyarı sinyalini ve devreye girecek somut aksiyonu netleştirmek. Sana şunları vereceğim: - [İŞİM: ne yapıyorum, kabaca nasıl çalışıyor] - [KIRILGAN NOKTALARIM: döviz bağımlılığı, tek tedarikçi, tek platform/müşteri bağımlılığı gibi, dürüstçe] - [DAHA ÖNCE YAŞADIĞIM: varsa geçmişte yaşadığın bir kriz/aksaklık örneği] - [ELİMDEKİ YEDEK KAYNAKLAR: varsa, nakit rezervi, alternatif tedarikçi, ikinci satış kanalı gibi zaten var olan güvenceler] ÇIKTIYI ŞU SIRAYLA, AYNEN BU BAŞLIKLARLA VER: ═══ SENARYO 1: KUR ŞOKU / MALİYET SIÇRAMASI ═══ Bu senaryo girdideki işime nasıl uygulanıyor, hangi maliyet kalemim en çok etkilenir. Erken uyarı sinyali (ne izlersen önceden görürsün). Aksiyon planı (sinyal görülünce sırayla ne yapılır). ═══ SENARYO 2: TEDARİK KESİNTİSİ ═══ Aynı yapı: uygulanabilirlik, erken sinyal, aksiyon planı. Tedarikçim bana neden kesintiye uğrayabilir, bu senaryoda hangi alternatif yola bakmam gerekir. ═══ SENARYO 3: PLATFORM/KANAL KOMİSYON YA DA KURAL DEĞİŞİKLİĞİ ═══ Aynı yapı: uygulanabilirlik, erken sinyal, aksiyon planı. Bu değişiklik gelirimin ne kadarını etkileyebilir, hangi bağımsız kanal bu riski azaltır. ═══ SENARYO 4: ANA MÜŞTERİ YA DA KANAL KAYBI ═══ Aynı yapı: uygulanabilirlik, erken sinyal, aksiyon planı. Bu kayıp gerçekleşirse hangi süreçte ne kadar gelir açığı oluşur, bu açığı ilk hafta nasıl kapatmaya başlarsın. ═══ HAFTALIK/AYLIK SİNYAL KONTROL LİSTESİ ═══ Yukarıdaki dört senaryonun erken uyarı sinyallerini tek bir kısa kontrol listesine topla; düzenli hangi sıklıkla bakılmalı. ═══ İLK 48 SAAT PROTOKOLÜ ═══ Herhangi bir kriz gerçekten patlarsa, ilk 48 saatte sırayla yapılacak 3-5 somut adım (kimi ararsın, hangi kararı önce verirsin). ═══ EN KIRILGAN NOKTA UYARISI ═══ Girdideki dört senaryodan hangisinin bu iş için en yüksek olasılıkla ve en yüksek etkiyle gerçekleşebileceğini işaretle; sınırlı zamanla sadece bir senaryoya hazırlanılacaksa hangisi önce ele alınmalı. KURALLAR: - Uydurma istatistik, uydurma "geçmişte şirketler böyle battı" örneği KULLANMA. - Senaryoları girdideki gerçek kırılganlıklara göre kur; jenerik risk listesi verme. - Panik yaratan dramatik dil kullanma; sakin, hazırlıklı, somut ol. - Girdi eksikse (özellikle kırılgan noktalar) varsaymadan önce soru sor. - Türkçe, Türkiye iş bağlamına doğal oturan bir dille yaz.
Nasıl kullanılır
- İşinin en kırılgan olduğu 3-4 noktayı dürüstçe anlat: döviz bağımlısı mısın, tek tedarikçiye mi bağlısın, gelirinin çoğu tek platformdan mı tek müşteriden mi geliyor. Kendine karşı dürüst olmazsan plan gerçek riski kaçırır.
- Çıktıdaki erken uyarı sinyallerini bir yere yaz ve düzenli olarak (haftalık/aylık) kontrol etmeyi alışkanlık haline getir. Sinyal fark edilmezse plan işe yaramaz, çünkü aksiyon planı sinyal görülünce devreye girer.
- Her senaryo için verilen aksiyon planını, kriz gerçekten gelmeden önce en az bir kez zihninde ya da kağıt üzerinde canlandır. Kimi arayacağını, hangi kararı önce vereceğini önceden bilmek, kriz anındaki karar hızını değiştirir.
Örnek / ipucu
Girdi, işim, ithal hammaddeyle çalışan küçük bir kozmetik üretimi, Trendyol ve kendi sitem üzerinden satıyorum, gelirin yüzde 70'i Trendyol'dan geliyor. AI çıktısı (kısalt): Senaryo, kur şoku, erken sinyal, döviz kurunda kısa sürede yüzde 10 üzeri hareket, aksiyon, tedarikçiyle fiyat kilitleme görüşmesi + 2 haftalık ek stok. Senaryo, platform komisyon artışı, erken sinyal, Trendyol'dan gelen resmi duyuru veya diğer satıcıların şikayeti, aksiyon, kendi sitene yönlendiren bir kampanya hazırda beklesin. Senaryo, ana müşteri/kanal kaybı, erken sinyal, Trendyol trafiğinde art arda düşüş, aksiyon, ikinci kanalı (kendi site, Instagram) şimdiden aktif tut, kriz anında sıfırdan kurmaya çalışma.
Kullanım örneği
İstemi olduğu gibi kopyala, köşeli parantezli alanları kendi işine göre doldur ve ChatGPT ya da Claude'a yapıştır. Girdiyi ne kadar somut yazarsan çıktı o kadar kullanışlı olur. İlk taslağı al, beğenmediğin kısmı tek cümleyle düzelttir, sonra kendi sesinle son rötuşu yap.
Ne zaman kullanma
Bu istem operasyonel ve erken uyarı odaklı bir senaryo planlamasıdır; büyük çaplı finansal risk yönetimi, sigorta stratejisi ya da yasal kriz iletişimi gerektiren durumlarda ilgili uzman (mali müşavir, sigorta danışmanı, kurumsal iletişim) desteği almalısın.
Çıktı kalite kontrol listesi
- Senaryolar girdideki gerçek kırılganlıklara mı özel, yoksa genel bir kriz listesi mi verilmiş?
- Her senaryonun erken uyarı sinyali, panik olmadan önce fark edilebilecek somut bir gösterge mi?
- Aksiyon planı kriz gelmeden önce hazırlanabilecek şeyler mi, yoksa sadece 'o zaman düşünürüz' mü diyor?
- Türkiye iş bağlamına (kur, platform, tedarik) doğal oturmuş mu, yoksa genel/global bir şablon mu?
