Prompt nasıl yazılır? İş için 5 formül (kopyala-yapıştır kullan)
Prompt yazmak yetenek değil, kalıp meselesi. Rol, bağlam, görev, format, kısıt formülünü 5 iş senaryosunda kopyalanabilir bloklarla verdim. Uydurma sayı yok.
Kısa cevap: İyi bir prompt beş parçadan oluşur: rol (AI kim olarak davranacak), bağlam (elindeki bilgi ne), görev (tam olarak ne istiyorsun), format (çıktı nasıl görünsün), kısıt (nelerden kaçınsın). Bu beşini eksiksiz verdiğinde AI'ın tahmin etmesi gereken kısım azalır, çıktı ilk seferde işine daha yakın çıkar. "İyi prompt yazma" bir yetenek değil, bu beş parçayı unutmama alışkanlığı. Aşağıda beş farklı iş senaryosu için (yazı, e posta, araştırma, analiz, sosyal medya) bu formülü kopyala-yapıştır bloklarıyla hazırladım, kendi bilgini [KÖŞELİ PARANTEZ] alanlarına koy.
Sorun yaratıcılık değil, eksik bilgi
"Prompt yazamıyorum" diyen çoğu kişi aslında yaratıcılık eksikliği yaşamıyor, bilgi eksikliği yaşıyor. AI'a "bana bir e posta yaz" dediğinde o, kime yazdığını, ne amaçla yazdığını, ne kadar resmi olması gerektiğini bilmiyor. Sen bunu kafanda biliyorsun ama yazmıyorsun, AI da tahmin ediyor, tahmini de genelde yanlış çıkıyor.
Prompt yazmak aslında "AI'ın bilmediği ama benim bildiğim şeyleri ona söylemek" demek. Ne kadar çok şey söylersen, o kadar az tahmin eder, tahmini az olan çıktı da senin istediğine o kadar yakın olur.
Yüzeydeki formül ve derindeki alışkanlık
Yüzeydeki formül: "Rol, bağlam, görev, format, kısıt yaz."
Derindeki alışkanlık: "Her iş isteğinde, kendine 'AI bu konuda ne bilmiyor' diye sor, bulduğun eksiği prompta ekle."
Formülü ezberlemek kolay, ama asıl fayda alışkanlığı kurmaktan geliyor. Bir süre sonra beş parçayı yazmadan da düşünmeye başlıyorsun, çünkü "eksik ne" sorusu otomatik hale geliyor.
Eskiden nasıldı, artık nasıl
Eskiden (ve hâlâ birçok kişide) prompt yazmak tek cümlelik bir istekti: "Bana bir pazarlama metni yaz." Çıktı geldi, genelde jenerik, yüzeysel, hedefsizdi. O çıktıyı beğenmeyip tekrar tekrar "daha iyi yaz", "daha samimi yaz" diye düzeltmeye çalışırdın, her seferinde biraz daha yaklaşırdın ama zaman kaybederdin.
Artık beş parçalı formülle baştan doğru kuruyorsun: kim için, hangi bilgiyle, ne istiyorsun, nasıl görünsün, neden kaçınsın. İlk çıktı işine çok daha yakın geliyor, düzeltme turu sayısı azalıyor. On dakikalık ileri-geri konuşma, tek bir net istem haline geliyor.
Beş parçalı formül: rol, bağlam, görev, format, kısıt
- Rol: AI kim olarak davransın? ("Sen bir e ticaret danışmanısın", "Sen deneyimli bir metin editörüsün")
- Bağlam: Elindeki bilgi ne? (ürün, hedef kitle, mevcut durum, geçmiş veriler)
- Görev: Tam olarak ne istiyorsun? (net fiil kullan: yaz, özetle, karşılaştır, listele)
- Format: Çıktı nasıl görünsün? (madde madde, tablo, belirli kelime sayısı, belirli ton)
- Kısıt: Nelerden kaçınsın? (klişe, uydurma bilgi, belirli bir uzunluğu aşmama)
Bu beşi her seferinde aynı sırada yazmak zorunda değilsin, ama hepsinin prompt içinde bir yerde bulunması, çıktının kalitesini doğrudan etkiliyor.
Formül 1: uzun metin/blog yazımı
[KONU], [HEDEF KİTLE] ve [TON] alanlarını kendi işine göre doldur.
Sen [KONU] alanında deneyimli, [TON] tonda yazan bir içerik yazarısın.
Hedef kitlem: [HEDEF KİTLE, örn. "küçük işletme sahipleri, teknik
bilgisi orta düzeyde"].
GÖREV: [KONU] hakkında bir blog yazısı yaz. Yazı, okuyucunun
"bu konuyu nasıl kendi işime uygularım" sorusuna cevap versin.
FORMAT:
- Kısa giriş (sorunu netleştir)
- 3-5 ara başlık
- Her başlık altında somut, uygulanabilir bilgi
- 800-1200 kelime
KISIT:
- Klişe pazarlama dili kullanma ("hayatını değiştirir" gibi)
- Uydurma istatistik/sayı verme
- Emoji kullanma
Kopyala
Formül 2: iş e postası
[ALICI], [AMAÇ] ve [TON] alanlarını doldur.
Sen profesyonel ama sıcak bir üslupla yazan bir iş insanısın.
Bu e postayı [ALICI, örn. "yeni bir potansiyel müşteriye"] yazıyorum.
AMAÇ: [AMAÇ, örn. "bir görüşme talep etmek", "bir teklifi takip etmek"]
BAĞLAM: [Kısaca durumu anlat: daha önce konuştunuz mu, hangi
ürün/hizmetten bahsediyorsun, aciliyet var mı]
FORMAT:
- Kısa konu satırı önerisi
- 3-5 cümlelik gövde
- Net bir eylem çağrısı ile bitir (ne yapmasını istiyorsun)
KISIT:
- Aşırı resmi ya da soğuk durma
- Baskıcı/satış dili kullanma
- Gereksiz uzatma
Kopyala
Formül 3: araştırma özeti
[KONU] ve [KULLANIM AMACI] alanlarını doldur.
Sen bir araştırma asistanısın, verdiğim bilgiyi objektif şekilde
özetliyorsun.
KONU: [KONU]
Bu özeti şunun için kullanacağım: [KULLANIM AMACI, örn. "bir
karar vermeden önce genel tabloyu görmek"].
GÖREV: Bu konudaki temel bilgileri, farklı bakış açılarını ve
varsa tartışmalı noktaları özetle.
FORMAT:
- Kısa özet (3-4 cümle)
- Madde madde temel noktalar
- Varsa "dikkat edilmesi gereken" bölümü
KISIT:
- Bilmediğin ya da emin olmadığın bir şeyi kesin bilgi gibi sunma,
"bundan emin değilim" de
- Kaynağını belirtemediğin rakam verme
Kopyala
Formül 4: veri/rakam analizi
[VERİ TÜRÜ] ve [KARAR SORUSU] alanlarını doldur.
Sen bir veri analistisin, verdiğim rakamları yorumluyorsun.
Aşağıda [VERİ TÜRÜ, örn. "son 3 aylık satış rakamları"] var:
[VERİYİ BURAYA YAPIŞTIR]
GÖREV: Bu veriden çıkan 3-5 temel bulguyu çıkar. Amacım şu soruya
cevap bulmak: [KARAR SORUSU, örn. "hangi ürün grubuna daha çok
bütçe ayırmalıyım"]
FORMAT:
- Her bulgu tek cümle, altında 1-2 cümlelik açıklama
- Varsa dikkat çeken bir anormallik ayrıca belirt
KISIT:
- Verilmeyen bir veriyi tahmin edip kesin gibi sunma
- Sadece verdiğim rakamlara dayan, dışarıdan sayı ekleme
Kopyala
Formül 5: sosyal medya gönderisi
[PLATFORM], [KONU] ve [AMAÇ] alanlarını doldur.
Sen [PLATFORM, örn. "LinkedIn"] için içerik yazan bir metin
yazarısın.
KONU: [KONU]
AMAÇ: [AMAÇ, örn. "otorite kurmak", "bir ürünü tanıtmak", "bir
görüşü paylaşmak"]
FORMAT:
- İlk cümle dikkat çeksin (hook)
- Kısa paragraflar, bol boşluk
- [PLATFORM]'a uygun uzunluk
- Yumuşak bir kapanış çağrısı (satış dili değil)
KISIT:
- Emoji aşırı kullanma
- Pazarlama klişesi kurma
- Uydurma rakam/istatistik verme
Kopyala
Yayınlamadan önce: doğrula/dikkat
Kısıt bölümünü asla atlama. İnsanlar genelde rol, bağlam ve görevi yazıp kısıtı unutur. Oysa kısıt, AI'ın en sık yaptığı hataları (klişe, uydurma bilgi, aşırı uzunluk) baştan engelliyor.
Format bölümünü net yaz. "Güzel yaz" demek format değil, "800 kelime, 3 ara başlık, madde madde" demek format. Ne kadar somutsa çıktı o kadar kullanılabilir geliyor.
Bir kez oturttuğun kalıbı kaydet. Bir formülü bir kez düzenleyip işine yaklaştırdıysan, o kalıbı bir yere not al, bir sonraki sefer sıfırdan yazmak yerine oradan başla.
Cebine koy
- Beş parça: rol, bağlam, görev, format, kısıt. Hepsi bir yerde olsun.
- Prompt yazmak yetenek değil, "AI ne bilmiyor" sorusunu sorma alışkanlığı.
- Kısıt bölümü en çok atlanan ama en çok fark yaratan kısım.
- Bunu "tek promptla mükemmel çıktı" diye satmayacağım; ilk deneme genelde yakındır ama son rötuş hâlâ elle olur.
- Bir kalıp işine yaklaştıysa onu sakla, bir dahaki sefere sıfırdan başlama.
Sık sorulan sorular
Prompt ne kadar uzun olmalı?
Sabit bir uzunluk yok, önemli olan beş parçanın (rol, bağlam, görev, format, kısıt) hepsinin bulunması. Basit bir işte bu birkaç cümleye sığabilir, karmaşık bir işte (uzun rapor, çok veri) daha uzun olabilir. Uzunluk değil, eksiksizlik önemli.
Aynı prompt'u her seferinde yeniden mi yazmalıyım?
Hayır, bir kalıbı bir kez oturttuysan (örneğin blog yazımı formülünü kendi tonuna göre ayarladıysan) onu bir dosyada saklayıp her seferinde sadece değişken alanları ([KONU], [HEDEF KİTLE] gibi) doldurarak kullanabilirsin. Bu, her işte sıfırdan düşünmeni engeller.
Kısıt kısmı neden bu kadar önemli?
Çünkü AI'ın en sık yaptığı hatalar (klişe dil, uydurma rakam, aşırı uzun/kısa çıktı) genelde kısıt eksikliğinden kaynaklanır. "Klişe kullanma", "uydurma sayı verme" gibi net kısıtlar, ilk çıktının kalitesini belirgin şekilde yükseltir ve düzeltme turunu azaltır.
Rol tanımı gerçekten fark yaratıyor mu, yoksa gereksiz mi?
Fark yaratıyor, çünkü rol AI'ın hangi bilgi ve üsluba öncelik vereceğini yönlendiriyor. "Sen bir hukuk danışmanısın" ile "Sen bir pazarlama metni yazarısın" aynı konuda bile farklı bir çıktı üretir. Rolü net tanımlamak, AI'ın hangi "şapkayı" takacağını baştan belirliyor.
Bir prompt'u kaç kez düzeltmem gerekir?
Sabit bir sayı yok ama beş parçayı eksiksiz verdiğinde çoğu iş bir ya da iki düzeltmede işine yakın hale geliyor. Beş, altı kez düzeltiyorsan muhtemelen bir parça (genelde kısıt ya da format) baştan eksik yazılmış demektir; oraya geri dönüp netleştir.
